ГОСТ 18599-2001: полиэтилен арынды құбырларға қойылатын талаптар
ГОСТ 18599-2001 — ауыз және техникалық сумен жабдықтауға арналған арынды полиэтилен құбырларға қойылатын стандарт. Ол материалды және оның маркаларын (ПЭ80, ПЭ100), өлшемдерді және SDR қатарын, номиналды қысымды, таңбалауды, сынау әдістерін және қабылдау ережелерін белгілейді. Мұндай құбырлардың есептік қызмет мерзімі — 50 жыл. Газ құбырлары оған жатпайды: олар үшін СТ РК ГОСТ Р 50838-2011 қолданылады.
ГОСТ 18599-2001 қандай құбырлар мен ортаға қолданылады?
Стандарт ауыз немесе техникалық су ағатын құбыржолдарға арналған полиэтилен арынды құбырларға қолданылады. Бұл магистральды және көше су құбырлары, үйге кіргізулер, суару және өнеркәсіптік желілер.
Стандарт газ құбырларын және қысымсыз кәрізді қамтымайды: олардың өз құжаттары бар. Ондағы номиналды қысым су температурасы +20 °C кезіне жатады; су жылырақ болса, рұқсат етілген қысымды стандарттың өзінде берілген коэффициенттер бойынша төмендетеді, ал +40 °C-тан жоғары су үшін арынды ПЭ құбырлар қолданылмайды.
Мұндай құбырларды орамамен (шағын диаметрлер, әдетте 50–200 м) немесе 6–12 м түзу кесінділермен жеткізеді.
Стандарт қандай материалдарға рұқсат етеді?
Құбырларды полиэтиленнен жасайды, оның беріктік сыныбын MRS көрсеткіші анықтайды. Стандартта ПЭ32, ПЭ63, ПЭ80 және ПЭ100 маркалары аталған; іс жүзінде бүгін негізінен ПЭ80 мен ПЭ100 қолданылады, оның ішінде ПЭ100 (MRS 10 МПа) бірдей қысымға жұқа әрі жеңіл қабырға береді.
Сыртқы желілерге күйемен тұрақтандырылған полиэтилен алады: қара құбыр күн сәулесінен қорықпайды және ашық төсеуге жарайды. Ауыз су үшін материал мен құбырдың санитарлық-гигиеналық растамасы болуы керек. Полиэтилен тот баспайды және коррозиялық шөгінділермен бітелмейді, сондықтан өтетін қимасы бүкіл қызмет мерзімі бойы сақталады.
Стандарт қандай өлшемдер мен қысым сыныптарын белгілейді?
Құбырларды SDR қатары бойынша шығарады — сыртқы диаметрдің қабырға қалыңдығына қатынасы. Әр SDR үшін сыртқы диаметрлер мен қабырғалар стандарт кестелерінде берілген, сонда рұқсат етілген ауытқулар да көрсетілген.
Қысым сыныбы SDR мен материал маркасынан шығады. ПЭ100 үшін бұл SDR17 — PN10 (шамамен 10 атм), SDR13.6 — PN12.5, SDR11 — PN16 (шамамен 16 атм). SDR неғұрлым аз болса, қабырға соғұрлым қалың және қысым жоғары. Су құбыры үшін ГОСТ 18599-2001 бойынша ПЭ100 SDR17 жарайды — мұндай құбырларды біз шығарамыз; арын жоғары болса, SDR13.6 немесе SDR11 таңдайды.
Таңбалауда не көрсетілуі керек?
Таңбалау құбырдың өзіне түсіріледі және оны құжаттарсыз тексеруге мүмкіндік береді. Әдетте онда мыналар көрсетіледі:
- өндіруші немесе оның тауар белгісі;
- шартты белгілеу: материал, SDR, сыртқы диаметр және қабырға қалыңдығы, мысалы 110×6,6;
- мақсаты: ауыз немесе техникалық су;
- стандарттың белгіленуі;
- жасалған күні.
Ауыз суға арналған құбырлар көк жолағымен ерекшеленеді. Таңбалаудың толық тізімі мен нақты рәсімделуін стандарт мәтінінен қараңыз. Таңба өшіп қалса, оқылмаса немесе құжаттарға сәйкес келмесе, құбырды пайдаланбаған дұрыс.
Сапаны қандай сынақтар мен құжаттар растайды?
Өндіруші құбырларды қабылдау ережелері бойынша тексеруге міндетті: сыртқы түрін, өлшемдерін, тұрақты ішкі қысымдағы төзімділігін, балқыма ағымының көрсеткішін және термотұрақтылығын бақылайды. Көрсеткіштердің нақты тізімі, іріктеу көлемі және сынақ жиілігі стандартта белгіленген.
Партияға сапа паспортын береді, ал стандартқа сәйкестікті сертификат растайды. Тұтынушы далалық жағдайда қысымға ұзақ сынақты қайталай алмайды, сондықтан қолжетімдісін тексеріңіз: таңбалауды, өлшемдерді штангенциркульмен, құжаттар мен құбырлардың сәйкестігін.
ГОСТ 18599-2001 бойынша құбыр сатып алғанда нені тексеру керек?
Тексеру бірнеше минутқа созылады:
- Құбырдан таңбалауды табыңыз: материал, SDR, қабырғасымен диаметр және стандарт белгіленуі.
- Ауыз су үшін көк жолақтың және мақсаты туралы белгінің болуына көз жеткізіңіз.
- Құбырдағы деректерді сапа паспортымен және партияға берілген сертификатпен салыстырыңыз.
- Штангенциркульмен ұштағы сыртқы диаметр мен қабырғаны өлшеп, өзіңіздің SDR үшін стандарт кестесімен салыстырыңыз.
- Бетін қараңыз: ол тегіс, жарықсыз, көпіршіксіз және терең сызатсыз болуы керек, ал ұшы тік бұрышпен кесілген.
Бірдеңе сәйкес келмесе, партиядан бас тартқан дұрыс.
Жиі қойылатын сұрақтар
- ГОСТ 18599-2001 газ құбырларының стандартынан немен ерекшеленеді?
- Газ құбырларын СТ РК ГОСТ Р 50838-2011 бойынша жасайды: олар сары таңбасы бар қара, SDR11 және одан қалың, және жер астына төселеді. Газ құбырының орнына су құбырын қолдануға болмайды.
- ГОСТ 18599-2001 бойынша құбырды кәріз үшін қолдануға бола ма?
- Арынды желілер үшін, мысалы кәріз сорғысынан, болады. Өздігінен ағатын кәрізге әдетте қысымсыз құбырлар (ПВХ, ПП, қос қабырғалы гофрленген) алады: олар басқа жүктемелерге есептелген және арзанырақ.
- Ауыз суға арналған құбырларға бөлек құжат керек пе?
- Иә. Сапа паспорты мен сәйкестік сертификатынан басқа, ауыз сумен жабдықтау үшін жеткізушіден құбыр мен материалға санитарлық-гигиеналық растаманы сұраңыз: ол құбырдың ауыз сумен жанасуға рұқсат етілгенін көрсетеді.
- Қандай қызмет мерзімі және қандай жағдайда мәлімделген?
- Есептік қызмет мерзімі — 50 жыл, егер құбыр номиналды қысым мен су температурасының рұқсат етілген шегінде (+40 °C-қа дейін қысымды төмендетумен) жұмыс істесе және ережеге сай монтаждалса.