Жеке үйдегі кәріз құбырларын төсеу тереңдігі
Сыртқы кәріздің төсеу тереңдігін топырақтың қату тереңдігі мен қажетті еңіс анықтайды. Бүкіл ел үшін бірыңғай сан жоқ: Алматы маңында қату әдетте шамамен 1–1,2 м, Қазақстанның солтүстігінде — 2 м және одан да көп. Типтік еңіс — d110 құбыры үшін метріне 2 см, d50 үшін метріне 3 см. Тереңдікті сақтау мүмкін болмаса, құбырды жылытады. Нақты мәндерді өз ауданыңыз үшін ЕЖ/ҚНжЕ және жоба бойынша нақтылаңыз.
Кәріздің төсеу тереңдігі неге байланысты?
Үш негізгі фактор: топырақтың қату тереңдігі, жоғарыдан түсетін жүктеме және үйден шығу нүктесі. Ауданыңызда топырақ неғұрлым терең қатса, құбырды соғұрлым терең төсеу немесе жылыту керек. Нормалар шағын диаметрлер үшін қату тереңдігінен сәл жоғары төсеуге рұқсат етеді, бірақ кез келген жағдайда құбыр бет жағынан қауіпсіз тереңдікте жатуы тиіс. Нақты талаптарды қолданыстағы ЕЖ-дан (ҚНжЕ) және жобадан қараңыз.
Жол мен тұрақ астында құбырға техника жүктемесі түседі, сондықтан оны тереңірек төсеп, сақиналық қаттылығы (SN) жоғары құбыр алады. Тым терең болуы да жақсы емес: жер жұмыстарының көлемі өседі, топырақ салмағы құбырға, әсіресе дымқыл топырақта, қысым жасайды.
Кәріз құбырына қандай еңіс керек?
Қысымсыз кәріз өздігінен ағып жұмыс істейді, сондықтан құбыр септик немесе құдық жаққа тұрақты еңіспен жүруі тиіс. Жеке үй үшін типтік мәндер: d110 құбыры үшін әр метріне 2 см және d50 құбыры үшін метріне 3 см. Бұл жалпы қабылданған бағдар, түпкілікті мәндерді жоба мен қолданыстағы нормалар белгілейді.
Мысалы: ұзындығы 10 м d110 учаскесі шамамен 20 см «құлауы» тиіс. Бұдан практикалық қорытынды шығады: желі неғұрлым ұзын болса, септик жанында соғұрлым терең болады. Еңіс тым аз болмауы керек (тұрып қалу және бітелу), тым көп те болмауы керек: су тез кетеді, ал қатты бөлшектер құбырда қалады.
Төсеу тереңдігі таяз болса, не істеу керек?
Қажетті тереңдікке жету мүмкін болмаса (грунт сулары жоғары, жартасты топырақ, қысқа желі), құбырды қатудан қорғайды:
- Құбырды пенополиуретан немесе экструдирленген пенополистирол қабықшасымен жылытады.
- Құбырларға арналған жылыту кабелін қатар төсейді.
- Құбырды құм жастыққа салып, құммен көмеді, ал жылытқышты үстінен жүктемеден қорғайды.
- Үстінде жүктеме болатын жерде сақиналық қаттылығы жоғары құбырлар таңдайды.
Тұрғын үйде ағындылар жылы және үнемі жүреді, сондықтан қату қаупі қыста құбырда су тұрып қалатын саяжайға қарағанда төмен.
Кәріз құбырын үйден қалай шығаруға болады?
Шығару реті:
- Құбыр үйден қандай биіктікте шығатынын анықтап, септикке дейінгі еңісті ескеріп шығудағы тереңдікті есептеңіз.
- Құбырды іргетас арқылы гильзада өткізеді, сонда ғимараттың отыруы оны зақымдамайды.
- Шығатын жерде құбырды жылытады: бұл ең осал жер.
- Бұрылысты 90°-тық біреумен емес, 45°-тық екі отводпен жасайды: бітелу азаяды.
- Бұрылыста және әр 10–15 м сайын тазалауға арналған ревизия немесе құдық қояды.
- Құбырдың астына тассыз құм жастық төсейді, көмуді де құммен жасайды.
Жеке үй үшін шығару диаметрі әдетте 110 мм.
Құбырлардың тереңдігі септикпен қалай байланысты?
Әкелуші құбырдың тереңдігі септиктің немесе қоқыс шұңқырының қаншалықты терең болатынын анықтайды. Желі неғұрлым ұзын және еңіс көп болса, септикке кіріс соғұрлым төмен болады. Сондықтан алдымен сыйымдылықтың орнын таңдайды (санитарлық нормалар бойынша ол үйден, құдықтардан және учаске шегінен нормативтік қашықтықта болады), содан кейін кіріс тереңдігін есептейді.
Грунт суының деңгейін ескеріңіз: су басқан топырақта сыйымдылық бекітусіз қалқып шығады, ал сүзгі құрылыстарына су айнасына дейін қор керек. Суық ауданда септиктің жоғарғы бөлігін жылыту керек. Қысымсыз желілерге арналған полиэтилен құбырларды біздің каталогтан қараңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
- Кәрізді қату тереңдігінен жоғары төсеуге бола ма?
- Нормалар мұны шағын диаметрлі құбырларға, ағындылар үнемі әрі жылы болса, рұқсат етеді. Қыста үйі бос тұратын саяжайда, қату қаупі жоғары жерде немесе жол астында құбырды жылытқан немесе терең салған жөн. Нақты мәндер — ЕЖ және жоба бойынша.
- Жеке үйден шығаруға қандай диаметрлі кәріз құбыры керек?
- Көбіне 110 мм: бұл сыртқы желі мен унитаздан шығарудың стандартты диаметрі. Үйдің ішінде шұңғыл, душ және кір жуатын машина үшін 40–50 мм алады. Түпкілікті таңдау — жоба бойынша.
- Кәріз құбырын немен көму керек?
- Астына — құм жастық (тассыз және құрылыс қоқысынсыз), айналасы мен үстіне — құм, содан кейін кәдімгі топырақ қабат-қабатымен нығыздалады. Құбыр жанындағы ірі тастар мен қоқыс оны зақымдауы мүмкін.
- Тұрғын үйдегі кәрізді жылыту керек пе?
- Құбыр қату тереңдігінен төмен жатса, жылыту қажет емес. Таяз учаскелерде және үйден шығатын жерде жылыту қажет: үйде ұзақ уақыт су пайдаланылмаса, жылы ағындылар желіні қорғамайды.